Otoczenie normatywne i jego znaczenie w procesie kontroli konstytucyjności prawa

Spis treści
Wykaz ważniejszych skrótów 5
Wstęp 7
1. Podstawowa charakterystyka procesu kontroli konstytucyjności prawa 13
1.1. Wprowadzenie 13
1.2. Modele kontroli konstytucyjności prawa 14
1.3. Cele kontroli konstytucyjności prawa 19
1.4. Tryby kontroli hierarchicznej zgodności norm 21
1.5. Zasady proceduralne determinujące sposób rozpatrywania problemów konstytucyjnych 22
1.6. Układ kontroli w procedurze kontroli hierarchicznej zgodności norm 33
1.6.1. Ogólna charakterystyka układu kontroli w kształcie nadanym przez orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego oraz doktrynę prawniczą 33
1.6.2. Przedmiot kontroli 37
1.6.2.1. Uwagi wstępne 37
1.6.2.2. Założenie o normatywności przedmiotu kontroli 38
1.6.2.3. Wyjątki od założenia o normatywności przedmiotu kontroli 40
1.6.2.4. Obowiązywanie przedmiotu kontroli 48
1.6.2.5. Domniemanie konstytucyjności przedmiotu kontroli 50
1.6.2.6. Oznaczanie przedmiotu kontroli 53
1.6.2.7. Rekonstrukcja przedmiotu kontroli 59
1.6.2.8. Konkluzje 62
1.6.3. Wzorzec kontroli 64
1.6.3.1. Uwagi wstępne 64
1.6.3.2. Normatywność wzorca kontroli i jego obowiązywanie 64
1.6.3.3. Konstytucja jako wzorzec kontroli 67
1.6.3.3.1. Normy, zasady i wartości konstytucyjne 67
1.6.3.3.2. Oznaczanie konstytucyjnego wzorca kontroli 71
1.6.3.3.3. Koncepcja wykładni przepisów Konstytucji? 72
1.6.3.4. Konkluzje 73
1.6.4. Zgodność, niezgodność oraz nieadekwatność w ramach układu kontroli 74
1.7. Twierdzenia w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym 80
1.7.1. Uwagi wprowadzające 80
1.7.2. Twierdzenia o prawie 81
1.7.3. Twierdzenia o faktach 83
1.7.4. Twierdzenia o wartościach i celach 89
1.7.5. Ciężar dowodu w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym 93
1.7.6. Wnioski 95
1.8. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego dotyczące kontroli hierarchicznej zgodności norm 96
1.8.1. Uwagi wprowadzające 96
1.8.2. Charakter prawny orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego 96
1.8.3. Rodzaje wyroków w praktyce działalności orzeczniczej Trybunału Konstytucyjnego 99
1.8.4. Skutki orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego 101
1.8.5. Wnioski 106
1.9. Status Trybunału Konstytucyjnego 107
1.9.1. Uwagi wprowadzające 107
1.9.2. Trybunał Konstytucyjny jako organ dokonujący wykładni systemowej? 107
1.9.3. Trybunał Konstytucyjny jako sąd prawa? 112
1.9.4. Wnioski 116
1.10. Podsumowanie 117
2. Otoczenie normatywne w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego i w doktrynie prawniczej – podstawowa charakterystyka pojęcia 121
2.1. Wprowadzenie 121
2.2. Pojęcia pokrewne pojęciu „otoczenie normatywne” – wstępne założenia terminologiczne 122
2.3. Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego – zakres oraz kontekst wykorzystania pojęcia „otoczenie normatywne” 127
2.3.1. Uwagi wprowadzające 127
2.3.2. Treść pojęcia „otoczenie normatywne” w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego 129
2.3.2.1. Otoczenie normatywne jako zbiór norm prawnych niestanowiących przedmiotu kontroli lub wzorca kontroli 129
2.3.2.1.1. Otoczenie normatywne jako zbiór norm prawnych odrębnych od przedmiotu kontroli, niesłużących do interpretacji przedmiotu kontroli 129
2.3.2.1.2. Otoczenie normatywne jako zbiór norm służących do interpretacji przedmiotu kontroli 144
2.3.2.1.3. Specyfika otoczenia normatywnego wzorca kontroli jako zbioru norm prawnych 152
2.3.2.2. Otoczenie normatywne jako elementy pozanormatywne 156
2.3.3. Otoczenie normatywne na różnych etapach postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym 163
2.3.3.1. Otoczenie normatywne a przesłanki umorzenia postępowania 163
2.3.3.2. Otoczenie normatywne a dowody i argumenty w procedurze kontroli konstytucyjności prawa 170
2.3.3.3. Otoczenie normatywne a określenie skutków wyroku 174
2.3.4. Problematyka zmienności otoczenia normatywnego 178
2.3.5. Wnioski 184
2.4. Doktryna prawnicza – zakres oraz kontekst wykorzystania pojęcia „otoczenie normatywne” 187
2.5. Podsumowanie 195
3. Definicja pojęcia „otoczenie normatywne” i specyfika tego otoczenia dla przedmiotu kontroli i wzorca kontroli 199
3.1. Ogólna definicja pojęcia „otoczenie normatywne” 199
3.2. Specyfika otoczenia normatywnego przedmiotu kontroli 207
3.2.1. Uwagi wprowadzające 207
3.2.2. Otoczenie normatywne przedmiotu kontroli jako normy prawne lub przepisy prawa 208
3.2.3. Otoczenie normatywne jako brak regulacji 222
3.2.4. Wnioski 226
3.3. Specyfika otoczenia normatywnego konstytucyjnego wzorca kontroli 227
3.3.1. Uwagi wprowadzające 227
3.3.2. Otoczenie normatywne konstytucyjnego wzorca kontroli jako normy prawne 228
3.3.3. Pojęcie „otoczenie normatywne” a pojęcie „standard konstytucyjny” 235
3.3.4. Wnioski 243
4. Znaczenie otoczenia normatywnego na poszczególnych etapach kontroli konstytucyjności prawa 245
4.1. Wprowadzenie 245
4.2. Znaczenie otoczenia normatywnego dla oceny formalnej wniosku, skargi konstytucyjnej lub pytania prawnego 247
4.2.1. Otoczenie normatywne a zasada ne bis in idem 247
4.2.2. Otoczenie normatywne a problem rozdziału pominięć od zaniechań prawodawczych 252
4.3. Znaczenie otoczenia normatywnego dla określenia relacji przedmiotu kontroli do wzorca kontroli 256
4.3.1. Uwagi wprowadzające 256
4.3.2. Znaczenie otoczenia normatywnego jako regulacji łagodzących ingerencję w system konstytucyjny – stanowiących gwarancje lub rekompensaty 257
4.3.3. Znaczenie otoczenia normatywnego jako regulacji służących do oceny dolegliwości ingerencji w system konstytucyjny 269
4.3.4. Znaczenie otoczenia normatywnego jako elementu definiującego cele i wartości 280
4.3.5. Podstawowe zagadnienia kontroli konstytucyjności prawa a otoczenie normatywne 282
4.3.5.1. Uwagi wstępne 282
4.3.5.2. Zasada proporcjonalności 283
4.3.5.2.1. Otoczenie normatywne a przydatność ograniczenia 286
4.3.5.2.2. Otoczenie normatywne a niezbędność ograniczenia 289
4.3.5.2.3. Otoczenie normatywne a proporcjonalność sensu stricto 296
4.3.5.2.4. Otoczenie normatywne wykorzystywane w praktyce dla oceny proporcjonalności ograniczeń, niewpisujące się w trójelementowy test proporcjonalności – czwarty element testu proporcjonalności? 301
4.3.5.3. Zakaz naruszania istoty praw i wolności jednostki 305
4.3.5.4. Zasada równości 309
4.3.5.5. Zasada demokratycznego państwa prawnego 318
4.3.5.6. Konkluzje 322
4.3.6. Wnioski 324
4.4. Znaczenie otoczenia normatywnego dla skutków orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego 325
4.4.1. Uwagi wprowadzające 325
4.4.2. Otoczenie normatywne a odroczenie utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnej regulacji 326
4.4.3. Otoczenie normatywne a „przepis nierozerwalnie związany z całą ustawą” 330
4.4.4. Otoczenie normatywne a problem temporalnych skutków wyroku 337
4.4.5. Wnioski 342
4.5. Podsumowanie 343
Zakończenie 347
Bibliografia 355
Literatura 355
Orzecznictwo 370
Akty prawne 381